بتون طبيعتپرست، أسبابپرست و مشرك گبى عموم أنواعِ أهلِ شركڭ و كفرڭ و ضلالتڭ توهّم ايتدكلرى شريكلرڭ نامنه بر شخص فرض ايدييورز كه· او شخصِ فرضى، موجوداتِ عالمدن بر شيئه ربّ اولمق ايسته‌يور و حقيقى مالك اولمق دعوا ايتمكده‌در.

ايشته او مدّعى، أوّلا موجوداتڭ أڭ كوچگى اولان بر ذرّه‌يه راست گلير. اوڭا ربّ و حقيقى مالك اولمقده اولديغنى· ذرّه‌يه، طبيعت لسانيله، فلسفه ديليله سويلر. او ذرّه دخى، حقيقت لسانيله و حكمتِ ربّانى ديليله دير كه: "بن حدسز وظيفه‌لرى گورويورم. آيرى آيرى هر مصنوعه گيروب ايشله‌يورم، بتون او وظائفى بڭا گورديره‌جك، سنده علم و قدرت وارسه.. هم، بنم گبى حدّ و حسابه گلمه‌ين ذرّات ايچنده برابر گزوب

&﴿ (حاشيه): أوت متحرّك هر بر شى، ذرّاتدن سيّاراته قدر، كنديلرنده اولان سكّهِٔ صمديت ايله وحدتى گوستردكلرى گبى· حركاتلريله دخى، گزدكلرى بتون يرلرى وحدت نامنه ضبط ايدرلر. كندى مالكنڭ ملكنه إدخال ايدرلر. حركت ايتمه‌ين مصنوعات ايسه، نباتاتدن نجومِ ثوابته قدر، برر مُهرِ وحدانيت حكمنده‌درلر كه· بولونديغى مكانى، كندى صانعنڭ مكتوبى اولديغنى گوستررلر. ديمك هر بر نبات، هر بر ميوه، برر مُهرِ وحدانيت، برر سكّهِٔ وحدتدرلر كه· مكانلرينى و وطنلرينى، وحدت نامنه صانعلرينڭ مكتوبى اولديغنى گوستررلر. الحاصل: هر بر شى، حركتيله بتون أشيايى وحدت نامنه ضبط ايدر. ديمك بتون ييلديزلرى ألنده طوتميان، بر تك ذرّه‌يه ربّ اولاماز.﴾|@

ايش گورويورز. أگر بتون أمثالم او ذرّه‌لرى ده إستخدام ايدوب أمر تحتنه آلاجق بر حكم و إقتدار سنده وارسه.. هم كمالِ إنتظام ايله جزء اولديغم موجودلره، مثلا قانده‌كى كريواتِ حمرايه حقيقى مالك و متصرّف اولابيليرسه‌ڭ، بڭا ربّ اولمق دعوا ايت· بنى، جنابِ حقدن باشقه‌سنه إسناد ايت. يوقسه صوص! هم بڭا ربّ اولاماديغڭ گبى، مداخله دخى ايده‌مزسڭ. چونكه وظائفمزده و حركاتمزده او قدر مكمّل بر إنتظام وار كه· نهايتسز بر حكمت و محيط بر علم صاحبى اولميان بزه پارمق قاريشديراماز. أگر قاريشسه، قاريشديره‌جق. حالبوكه سنڭ گبى جامد، عاجز و كور و ايكى ألى تصادف و طبيعت گبى ايكى كورڭ ألنده اولان بر شخص، هيچ بر جهتده پارمق اوزاتاماز."