گچن حقيقتى تنوير ايده‌جك

بر سياحتِ خياليه صورتنده نيممنظوم اولارق "لمعات"ده يازديغم بر واقعهِٔ مثاليه‌نڭ مئالنى شوراده ذكر ايتمگه مناسبت گلدى. شويله كه:

بو رساله‌نڭ تأليفندن سكز سنه أوّل إستانبولده، رمضانِ شريفده، مسلكِ فلسفه ايله مناسبتده بولونان أسكى سعيدڭ يڭى سعيده إنقلاب ايده‌جگى بر هنگامده‌در كه، فاتحهِٔ شريفه‌نڭ آخرنده

﴿صِرَاطَ الَّذِينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ﴾

ايله إشارت ايتديگى اوچ مسلگى دوشونوركن شويله بر واقعهِٔ خياليه، بر حادثهِٔ مثاليه، رؤيايه بڭزر بر حادثه گوردم كه:

كنديمى، بر صحراىِ عظيمه‌ده گورويورم. بتون زمينڭ يوزينى· قراڭلقلى، صيقيجى و بوغوجى بر بلوط طبقه‌سى قاپلامش. نه نسيم وار، نه ضيا، نه آبِ حيات.. هيچ بريسى بولونمييور. هر طرفى جاناوارلر، مضر و موحش مخلوقلرله طولو اولديغنى توهّم ايتدم. قلبمه گلدى كه: "شو زمينڭ اوته‌كى طرفنده ضيا، نسيم، آبِ حيات وار. اورايه گچمك لازم." باقدم كه، إختيارسز سَوق اولونيورم. زمينڭ ايچنده، تونلوارى بر مغاره‌يه صوقولدم. گيت گيده زمينڭ ايچنده سياحت ايتدم. باقييورم كه: بندن أوّل او تحت الأرض يولده چوق كيمسه‌لر گيتمشلر. هر طرفده بوغولوب قالمشلر. اونلرڭ آياق ايزلرينى گورويوردم. بعضيلرينڭ بر زمان سسلرينى ايشيدييوردم. صوڭره سسلرى كسيلييوردى.

أى، خيالى ايله بنم سياحتِ خياليه‌مه إشتراك ايدن آرقداش! او زمين، طبيعتدر و فلسفهِٔ طبيعيه‌در. تونل ايسه، أهلِ فلسفه‌نڭ أفكارى ايله حقيقته يول آچمق ايچون آچدقلرى مسلكدر. گورديگم آياق ايزلرى، أفلاطون و آرسطو

&﴿(حاشيه): أگر ديسه‌ڭ: "سن نه‌جيسڭ، بو مشاهيره قارشى ميدانه چيقييورسڭ؟ سن بر سينك گبى اولوب ده، قارتاللرڭ اوچمالرينه قاريشييورسڭ؟" بن ده ديرم كه: "قرآن گبى بر استادِ أزليه‌م واركن، ضلالتآلود فلسفه‌نڭ و أوهامآلود عقلڭ شاكردلرى اولان او قارتاللره، حقيقت و معرفت يولنده، سينك قنادى قدر ده قيمت ويرمگه مجبور دگلم. بن اونلردن نه قدر آشاغى ايسه‌م، اونلرڭ استادى دخى، بنم استادمدن بيڭ دفعه داها آشاغيدر. استاديمڭ همّتيله، اونلرى غرق ايدن مادّه، آياغمى ده ايصلاته‌مدى. أوت بيوك بر پادشاهڭ، اونڭ قانوننى و أوامرينى حامل كوچك بر نفرى، كوچك بر شاهڭ بيوك بر مشيرندن داها بيوك ايشلر گوره‌بيلير."﴾|@

گبى مشاهيرلرڭدر. ايشيتديگم سسلر، ابن سينا و فارابى گبى داهيلرڭدر. أوت ابن سينانڭ بعض سوزلرينى، قانونلرينى بعض يرلرده گورويوردم. صوڭره، بتون بتون كسيلييوردى. داها ايلرى گيده‌مه‌مش. ديمك بوغولمش. هر نه ايسه، سنى مراقدن قورتارمق ايچون خيالڭ آلتنده‌كى حقيقتڭ بر كوشه‌سنى گوستردم. شيمدى سياحتمه دونويورم.