گوردم. بردن أسارتده، قوستورماده‌كى جامعده‌كى إنتباهِ روحى ينه باشلادى. اونڭ أثرى اولارق، قلبًا مربوط اولديغم و مدارِ سعادتِ دنيويه ظن ايتديگم حالاتى، أسبابى تدقيقه باشلادم. هانگيسنى تدقيق ايتدمسه، باقدم كه· چوروكدر، علاقه‌يه دگمييور، آلداتييور. او صيره‌لرده أڭ صداقتلى ظن ايتديگم بر آرقداشمده، اومولمدق بر صداقتسزلك و خاطره گلمز بر وفاسزلق گوردم. حياتِ دنيويه‌دن بر اوركمك گلدى. قلبمه ديدم: "عجبا بن بتون بتون آلدانمش مىيم؟ گورويورم كه· حقيقت نقطه‌سنده آجينه‌جق حالمزه، پك چوق إنسانلر غبطه ايله باقييورلر. بتون بو إنسانلر ديوانه مى اولمشلر، يوقسه شيمدى بن ديوانه مى اولويورم كه، بو دنياپرست إنسانلرى ديوانه گورويورم؟" هر نه ايسه... بن، إختيارلغڭ ويرديگى شدّتلى إنتباه جهتنده، أڭ أوّل علاقه‌دار اولديغم فانى شيلرڭ فانيلگنى گوردم. كنديمه ده باقدم، نهايت عجزده گوردم. او وقت، بقا ايسته‌ين و بقا توهّميله فانيلره مبتلا اولان روحم بتون قوّتيله ديدى كه: "مادام جسمًا فانىيم، بو فانيلردن بڭا نه خير گله‌بيلير؟ مادام بن عاجزم، بو عاجزلردن نه بكله‌يه‌بيليرم؟ بنم درديمه چاره بولاجق بر باقئِ سرمدى، بر قديرِ أزلى لازم." دييه‌رك تحرّىيه باشلادم.

او وقت هر شيدن أوّل، أسكيدن بَرى تحصيل ايتديگم علمه مراجعت ايدوب، بر تسلّى، بر رجا آرامغه باشلادم. مع التأسّف او وقته قدر علومِ فلسفه‌يى، علومِ إسلاميه ايله برابر حوصله‌مه طولديروب او علومِ فلسفه‌يى پك ياڭليش اولارق معدنِ تكمّل و مدارِ تنوّر ظن ايتمشدم. حالبوكه او فلسفى مسئله‌لر روحمى چوق فضله كيرلتمش و ترقّياتِ معنويه‌مده أنگل اولمشدى. بردن جنابِ حقّڭ رحمت و كرميله قرآنِ حكيمده‌كى حكمتِ قدسيه إمداده يتيشدى. چوق رساله‌لرده بيان ايديلديگى گبى· او فلسفى مسئله‌لرڭ كيرلرينى ييقادى، تميزلتديردى. أزجمله: فنونِ حكمتدن گلن ظلماتِ روحيه، روحمى كائناته بوغديرييوردى. هانگى جهته باقدم، نور آرادم· او مسئله‌لرده نور بولامدم، تنفّس ايده‌مدم. تا قرآنِ حكيمدن گلن و

﴿لَا اِلٰهَ اِلَّا هُو﴾

جمله‌سيله درس ويريلن توحيد، غايت پارلاق بر نور اولارق بتون او ظلماتى طاغيتدى· راحتله نَفَس آلدم. فقط نفس و شيطان، أهلِ ضلالت و أهلِ فلسفه‌دن آلدقلرى درسه إستناد ايده‌رك، عقل و قلبه هجوم ايتديلر. بو هجومده‌كى مناظراتِ نفسيه ِللّٰه الحمد قلبڭ مظفّريتيله نتيجه‌لندى. چوق رساله‌لرده قسمًا او مناظره‌لر يازيلمش. اونلره إكتفا ايدوب، بوراده يالڭز بيڭده بر مظفّريتِ قلبيه‌يى گوسترمك ايچون، بيڭلر برهاندن بر تك برهان بيان ايده‌جگم. تا كه، گنجلگنده حكمتِ أجنبيه ويا فنونِ مدنيه نامى آلتنده‌كى قسمًا ضلالت، قسمًا مالايعنيات مسئله‌لريله روحنى كيرلتمش، قلبنى خسته ايتمش، نفسنى شيمارتمش بر قسم إختيارلرڭ روحنده تميزلك ياپسين. توحيد حقّنده شيطان و نفسڭ شرّندن قورتولسون. شويله كه: