أى خالقِ رحمٰن و أى ربِّ رحيم! رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭڭ درسيله آڭلادم: ناصلكه سما و فضا و أرض و دڭز و طاغ، مشتملات و مخلوقلريله برابر سنى طانييورلر و طانيتديرييورلر.. اويله ده: زمينده‌كى بتون آغاج و نباتات، ياپراقلرى و چيچكلرى و ميوه‌لريله، سنى بداهت درجه‌سنده طانيتديرييورلر و طانييورلر. و عموم أشجارڭ و نباتاتڭ جذبه‌دارانه حركتِ ذكريه‌ده بولونان ياپراقلرندن و زينتلريله صانعنڭ إسملرينى توصيف و تعريف ايدن چيچكلرندن و لطافت و جلوهِٔ مرحمتندن تبسّم ايدن ميوه‌لرندن هر بريسى، تصادفه حواله‌سى هيچ بر جهتِ إمكانى اولميان خارقه صنعت ايچنده‌كى نظام و نظام ايچنده‌كى ميزان و ميزان ايچنده‌كى زينت و زينت ايچنده‌كى نقشلر و نقشلر ايچنده‌كى گوزل و آيرى آيرى قوقولر و قوقولر ايچنده‌كى ميوه‌لرڭ مختلف طاتلريله، نهايتسز رحيم و كريم بر صانعڭ وجوبِ وجودينه بداهت درجه‌سنده شهادت ايتدكلرى گبى، هيئتِ مجموعه‌سيله، بتون زمين يوزنده برلك و برابرلك، بربرينه بڭزه‌مكلك و سكّهِٔ خلقتده مشابهت و تدبير و إداره‌ده مناسبت و اونلره تعلّق ايدن ايجاد فعللرى و ربّانى إسملرده موافقت و او يوز بيڭ أنواعڭ حدسز أفرادلرينى بربرى ايچنده شاشيرميه‌رق بردن إداره‌لرى گبى نقطه‌لريله، او واجب الوجود صانعڭ بِالبداهه وحدتنه و أحديتنه شهادت ايدرلر.

هم ناصلكه اونلر سنڭ وجوبِ وجوديڭه و وحدتڭه شهادت ايدييورلر.. اويله ده· روىِ زمينده درت يوز بيڭ ملّتلردن تشكّل ايدن ذىحيات اوردوسنده‌كى حدسز أفرادڭ يوز بيڭلر طرزده إعاشه و إداره‌لرى· شاشيرميه‌رق، قاريشديرميه‌رق مكمّل ياپيلماسيله، سنڭ ربوبيتڭڭ وحدانيتده‌كى حشمتنه و بر بهارى بر چيچك قدر قولاى ايجاد ايدن قدرتڭڭ عظمتنه و هر شيئه تعلّقنه دلالت ايتدكلرى گبى· قوجه زمينڭ هر طرفنده، حدسز حيواناتڭه و إنسانلره، حدسز طعاملرڭ چشيد چشيد أقسامنى إحضار ايدن رحمتڭڭ حدسز گنيشلگنه.. و او حدسز ايشلر و إنعاملر و إداره‌لر و إعاشه‌لر و إجراآتلر كمالِ إنتظامله جريانلرى و هر شى حتّى ذرّه‌لر او أمرلره و إجراآته إطاعت و مسخّريتلريله، حاكميتڭڭ حدسز وسعتنه قطعى دلالت ايتمكله برابر· او آغاجلرڭ و نباتلرڭ و هر بر ياپراق و چيچك و ميوه و كوك و دال و بوداق گبى هر بريسنڭ هر بر شيئنى، هر بر ايشنى بيله‌رك، گوره‌رك، فائده‌لره، مصلحتلره، حكمتلره گوره ياپيلمقله، سنڭ علمڭڭ هر شيئه إحاطه‌سنه و حكمتڭڭ هر شيئه شمولنه پك ظاهر بر صورتده دلالت و حدسز پارمقلريله إشارت ايدرلر. و سنڭ غايت كمالده‌كى جمالِ صنعتڭه و نهايت جمالده‌كى كمالِ نعمتڭه حدسز ديللريله ثنا و مدح ايدرلر.