ايشته جسدِ حيوانينڭ حجيراتندن و قانده‌كى كريواتِ حمرا و بيضادن و ذرّاتڭ تحوّلاتندن و جهازاتِ بدنيه‌نڭ تناسبندن طوت، تا دڭزلرڭ واردات و مصارفنه.. تا زمين آلتنده‌كى چشمه‌لرڭ گلير و صرفياتلرينه.. تا حيوانات و نباتاتڭ تولّدات و وفياتلرينه.. تا گوز و بهارڭ تخريبات و تعميراتلرينه.. تا عنصرلرڭ و ييلديزلرڭ خدمات و حركاتلرينه.. تا موت و حياتڭ، ضيا و ظلمتڭ و حرارت و برودتڭ دگيشمه‌لرينه و دوگوشمه‌لرينه و چارپيشمالرينه قدر او درجه حسّاس بر ميزان ايله و او قدر اينجه بر ئولچو ايله تنظيم ايديلير و طارتيلير كه، عقلِ بشر هيچ بر يرده حقيقى اولارق هيچ بر إسراف، هيچ بر عبث گورمديگى گبى· حكمتِ إنسانيه دخى، هر شيده أڭ مكمّل بر إنتظام، أڭ گوزل بر موزونيت گورويور و گوسترييور. بلكه، حكمتِ إنسانيه او إنتظام و موزونيتڭ بر تظاهريدر، بر ترجمانيدر.

ايشته گل، گونش ايله مختلف اون ايكى سيّاره‌نڭ موازنه‌لرينه باق. عجبا بو موازنه، گونش گبى، عدل و قدير اولان ذاتِ ذو الجلالى گوسترمييور مى؟ و بِالخاصّه سيّاراتدن اولان گميمز يعنى كُرهِٔ أرض، بر سنه‌ده يگرمى درت بيڭ سنه‌لك بر دائره‌ده گزر، سياحت ايدر. و او خارقه سرعتيله برابر زمينڭ يوزنده ديزيلمش، إستيف ايديلمش أشيايى طاغيتمييور، صارصمييور، فضايه فيرلاتمييور. أگر سرعتى بر پارچه تزييد ويا تنقيص ايديلسه ايدى، سكنه‌سنى هوايه فيرلاتوب