ايكنجيسى:

مثلا

﴿وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ ٭ وَ كُلَّ شَيْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فِى اِمَامٍ مُبِينٍ ٭ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّمٰوَاتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَلَا اَصْغَرُ مِنْ ذٰلِكَ وَلَا اَكْبَرُ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ﴾

گبى آيتلرڭ إفاده ايتدكلرى كه: "بتون أشيا، بتون أحواليله وجوده گلمه‌دن و گلدكدن صوڭره و گيتدكدن صوڭره يازيليدر و يازيلير و يازيلييور." ديمك اولان حقيقتِ عاليه‌سنه قناعت گتيرمك ايچون نقّاشِ ذو الجلال، روىِ زمينڭ صحيفه‌سنده، هر موسمده، باخصوص بهارده دگيشديرديگى نهايتسز منتظم مخلوقاتڭ فهرستهِٔ وجودلرينى، تاريخچهِٔ حياتلرينى، دساتيرِ حركتلرينى· چكردكلرنده، تخملرنده، كوكلرنده معنوى بر صورتده درج و محافظه ايتديگنى و زوالدن صوڭره ثمره‌لرنده عينًا قلمِ قدريله، معنوى بر طرزده بسيط تخمجقلرنده يازديغنى، حتّى هر گچيجى بهارده، ياش قورو نه وارسه، محدود ذرّه‌جكلر و كميكلر حكمنده اولان تخملرده، ئولمش اودونلرده، كمالِ إنتظام ايله محافظه ايتديگنى نظرِ شهوده گوسترييورز. گويا هر بر بهار، بر تك چيچك گبى، غايت منتظم و موزون اولارق، زمينڭ يوزينه بر جميل و جليلڭ أليله طاقيلوب قوپاريلييور· قونوب قالديريلييور. حقيقت بويله ايكن، بشرڭ أڭ عجيب بر ضلالتى بودر كه: قدر قلمنڭ صحيفه‌سى اولان لوحِ محفوظڭ يالڭز بر جلوهِٔ عكسى اولارق، فهرستهِٔ صنعتِ ربّانيه اولوب، أهلِ غفلتڭ لساننده طبيعت دينلن بو كتابتِ فطريه‌يى، بو نقشِ صنعتى، بو منفعل مسطرِ حكمتى، طبيعتِ مؤثّره دييه‌رك مصدر و فاعل تلقّى ايتمه‌سيدر.

﴿اَيْنَ الثَّرَا مِنَ الثُّرَيَّا﴾

حقيقت نره‌ده؟ أهلِ غفلتڭ تلقّيلرى نره‌ده؟

اوچنجيسى:

مثلا، حَمَلهِٔ عرش و ير و گوكلرڭ ملائكهِٔ مؤكّللرى و سائر بر قسم مَلكلر حقّنده مخبرِ صادقڭ تصوير ايتديگى، مثلا قرق بيڭلر باشلى، هر بر باشده قرق بيڭلر لسان و هر لسانده قرق بيڭلر طرزده تسبيحات ايتدكلرينى و إنتظام و كلّيت و وسعتِ عبوديتلرينى إفاده ايدن حقيقته چيقمق ايچون، شوڭا دقّت ايت كه: ذاتِ ذو الجلال

﴿تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَ الْاَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ ٭ وَ سَخَّرْنَا الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ مَعَهُ ٭ اِنَّا عَرَضْنَا الْاَمَانَةَ عَلَى السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ وَ الْجِبَالِ﴾

گبى آيتلرله تصريح ايدييور كه: موجوداتڭ أڭ بيوگى و كلّيسى دخى، كندى كلّيتنه گوره و عظمتنه مناسب بر طرزده تسبيحات ايتديگنى گوسترييور و اويله ده گورونويور. أوت بر بحرِ مسبّح اولان شو سماواتڭ كلماتِ تسبيحيه‌سى· گونشلر، آيلر، ييلديزلر اولديغى گبى، بر طيرِ مسبّح و حامد اولان شو زمينڭ دخى ألفاظِ تحميديه‌سى· حيوانلر، نباتلر و آغاجلردر. ديمك هر بر آغاجڭ، هر بر ييلديزڭ جزئى برر تسبيحاتى اولديغى گبى· زمينڭ ده و زمينڭ هر بر قطعه‌سنڭ ده و هر بر طاغ و دره‌نڭ ده و برّ و بحرينڭ ده و گوكلرڭ هر بر فلگنڭ ده و هر بر برجنڭ ده برر تسبيحِ كلّيسى واردر. شو بيڭلر باشلرى اولان زمينڭ هر باشنده يوز بيڭلر لسانلر بولونان و هر لسانده يوز بيڭ طرزده تسبيحات چيچكلرينى، تحميدات ميوه‌لرينى، عالمِ مثالده ترجمانلق ايدوب گوستره‌جك و عالمِ أرواحده تمثيل ايدوب إعلان ايده‌جك، اوڭا گوره ألبته بر مَلكِ مؤكّلى واردر.