ايشته هيچ ممكن ميدر كه: شو إحيا و إداره‌يه و شو تربيه و إعاشه‌يه· او اوردويى بتون شئوناتيله إحاطه ايدن بر علمِ محيطڭ و او اوردويى بتون لوازماتيله إداره ايدن بر قدرتِ مطلقه‌نڭ صاحبندن باشقه‌سى قاريشه‌بيلسين، مداخله ايده‌بيلسين، اونده حصّه‌سى اولسون؟ يوز بيڭلر دفعه حاشا!..

معلومدر كه: بر طابورده اون ملّت بولونسه، آيرى آيرى تجهيز ايتمه‌سى اون طابور قدر گوچ اولديغندن· عاجز إنسانلر، ايستر ايسته‌مز بر طرزده تجهيزه مجبور اولمشلر. حالبوكه حىّ و قيّوم شو محتشم اوردوسى ايچنده، اوچ يوز بيڭدن زياده ملّتلره، آيرى آيرى تجهيزاتِ حياتيه‌يى ويرييور. هم كلفتسز، مشكلاتسز، قولاى بر طرزده، خفيف بر شكلده، غايت حكيمانه و إنتظامپرورانه ويرييور. و قوجه اوردويه، بر تك لسان ايله،

﴿هُوَ الَّذِى يُحْيِى﴾

ديديرتوب· كائنات مسجدنده او جماعتِ عظمايه

﴿اَللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ لَا تَاْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لَانَوْمٌ﴾

إلخ... اوقوتديرييور...