olanlara, Şeriat-ı Garra'nın galebe-i mutlak ve istilâ-i tammına sed ve mâni' olan sekiz emir, üç hakikat ile zîr ü zeber olmuşlardır ve oluyorlar.

O maniler ise: Ecnebîlerde taklid ve cehalet ve taassub ve kıssîslerin riyaseti.

Ve bizdeki mani' ise: İstibdad-ı mütenevvi' ve ahlâksızlık ve müşevveşiyet-i ahval ve ataleti intac eden ye'stir ki, şems-i İslâmiyetin küsûfa yüz tutmasına sebeb olmuşlardır.

Sekizinci ve en birinci mani' ve bela budur:

Biz ile ecnebîler; bazı zevahir-i İslâmiyeti ve bazı mesail-i fünûn ortasında hayal-i bâtıl (!) ile tevehhüm eylediğimiz müsademet ve münakazattır. Âferin maarifin himmet-i feyyazanesine ve fünûnun himmet-i merdanesine ki; meyl-i taharrî-i hakikat ve muhabbet-i insaniyet ve meyl-i insaf olan hakâiki techiz ederek o manilere gönderip zîr ü zeber etmiş ve ediyor.

Evet en büyük sebeb ki:

Bizi dünya rahatından ve ecnebîleri âhiret saadetinden mahrum eden, şems-i İslâmiyet'i münkesif ettiren, sû'-i tefehhüm ile tevehhüm-ü müsademet ve muhalefettir. Feya lil-aceb!.. Köle efendisine ve hizmetkâr reisine ve veled pederine nasıl düşman ve muârız olabilir?

Halbuki İslâmiyet, fünûnun seyyidi ve mürşidi ve ulûm-u hakikiyenin reis ve pederidir. Fakat vâ esefâ! bu sû'-i tefehhüm ve şu tevehhüm-ü bâtıl, şimdiye kadar hükmünü icra ederek, vesvesesiyle ye'si ilka edip bâb-ı medeniyet ve maarifi Ekrad ve emsallerine kapattırdı. Zîrâ bazı zevahir-i diniyeyi, fünûnun bazı mesailine muarız tahayyül ederek ürktüler.

Ezcümle:

Küreviyet-i arz ki, fünûnun en birinci derecesi olan coğrafyanın en birinci basamağıdır. İleride gelecek altı mes'eleye münafî zannettiklerinden, bu bedihî mes'elede mükâbere etmekten çekinmediler.

Ey benim şu kitabıma im'an-ı nazar ile nazar eden zât! Malûmun olsun; bu kitabla istediğim hizmet budur: İslâmiyette olan tarîk-ı müstakimi göstermekle, ehl-i tefrit olan a'da-yı dinin teşkikâtını red ve yüzlerine vurmakla beraber; tarîk-ı müstakimin öteki cânibini ve sadık-ı ahmak ünvanına lâyık olan ehl-i ifrat ve zahirperestlerin tevehhümlerini tard ve asılsızlığını göstermek; ve asıl rehber-i hakikat ve âlem-i İslâmiyetin ikbal ve istikbaline yol açan ve sırat-ı müstakimde kemâl-i ümid-i zafer ile