سؤال:

ذرّاتڭ حركاتنده شو حكمتڭ بولونماسى نه ايله بيلينير؟

الجواب:

أوّلا، بتون مصنوعاتڭ بتون إنتظاماتيله و حكمتلريله ثابت اولان صانعڭ حكمتيله بيلينير. چونكه أڭ جزئى بر شيئه كلّى حكمتلرى طاقان بر حكمت· سَيْلِ كائناتڭ ايچنده أڭ بيوك فعاليت گوسترن و حكمتلى نقشلره مدار اولان حركاتِ ذرّاتى حكمتسز بيراقماز. هم أڭ كوچك مخلوقاتى، وظيفه‌لرنده اجرتسز، معاشسز، كمالسز بيراقميان بر حكمت، بر حاكميت· أڭ كثرتلى و أساسلى مأمورلرينى، خدمتكارلرينى نورسز، اجرتسز بيراقماز.

ثانيًا:

صانعِ حكيم، عناصرى تحريك ايدوب توظيف ايده‌رك (اونلره بر اجرتِ كمال حكمنده) معدنيات درجه‌سنه چيقارمسيله و معدنياته مخصوص تسبيحاتلرى اونلره بيلديرمسيله و معدنياتى تحريك و توظيف ايدوب نباتات مرتبهِٔ حياتيه‌سنڭ مقامنى ويرمسيله و نباتاتى رزق ايده‌رك تحريك و توظيف ايله حيوانات مرتبهِٔ لطافتنى اونلره إحسان ايتمه‌سيله و حيواناتده‌كى ذرّاتى توظيف ايدوب رزق يوليله حياتِ إنسانيه درجه‌سنه چيقارمسيله و إنسانڭ وجودنده‌كى ذرّاتى سوزه سوزه تصفيه و تلطيف ايده‌رك تا دماغڭ و قلبڭ أڭ نازك و لطيف يرنده مقام ويرمسيله بيلينير كه· حركاتِ ذرّات حكمتسز دگل، بلكه كندينه لايق بر نوع كمالاته قوشديريلييور.

ثالثًا:

ذىحيات جسملرڭ ذرّاتى ايچنده چكردك و تخمده‌كى گبى بر قسم ذرّه‌لر اويله معنوى بر نوره، بر لطافته، بر مزيته مظهر اولويورلر كه· سائر ذرّه‌لره و او قوجه آغاجه بر روح، بر سلطان حكمنه گچر. ايشته عظيم بر آغاجڭ بتون ذرّاتى ايچنده بر قسم ذرّه‌لرڭ شو مرتبه‌يه چيقمه‌لرى، او آغاجڭ طبقهِٔ حياتنده چوق دورلرى و نازك وظيفه‌لرى گورمسيله اولديغندن گوسترييور كه: صانعِ حكيمڭ أمريله وظيفهِٔ فطرت ايچنده ذرّاتڭ أنواعِ حركاتنه گوره اونلره تجلّى ايدن أسمانڭ حسابنه و شرفنه اولارق برر معنوى لطافت، برر معنوى نور، برر مقام، برر معنوى درس آلمالرينى گوسترييور.