نتيجهِٔ مرام:

مادام بِالمشاهده گورويورز كه، هر بر ذىحياتڭ نشو و نما زماننده، ذرّه‌لرى أگرى بوگرى حدودلره گيدر، طورور. ذرّه‌لر يولنى دگيشديرر. او حدودلرڭ نهايتلرنده برر حكمت، برر فائده، برر مصلحتى ثمره ويررلر. بِالبداهه او شيئڭ مقدارِ صوريسى، بر قدر قلميله ترسيم ايديلمشدر. ايشته مشهود، بديهى قدر، او ذىحياتڭ معنوى حالاتنده دخى بر قدر قلميله چيزيلمش منتظم ميوه‌دار حدودلرى، نهايتلرى وار اولديغنى گوسترر. قدرت مصدردر، قدر مسطردر. قدرت او معانى كتابنى، او مسطر اوستنده يازار. مادام مادّى و معنوى قدر قلميله ترسيم ايديلمش مثمر حدودلر، حكمتلى نهايتلر اولديغنى قطعيًا آڭلايورز. ألبته هر بر ذىحياتڭ مدّتِ حياتنده گچيره‌جگى أحوال و أطوارى، او قدرڭ قلميله ترسيم ايديلمش. چونكه سرگذشتِ حياتى، بر إنتظام و ميزان ايله جريان ايدييور. صورتلر دگيشديرييور، شكللر آلييور. مادام بويله عموم ذىحياتده قلمِ قدر حكمراندر. ألبته عالمڭ أڭ مكمّل ميوه‌سى و أرضڭ خليفه‌سى و أمانتِ كبرانڭ حاملى اولان إنسانڭ سرگذشتِ حياتيه‌سى، هر شيدن زياده قدرڭ قانوننه تابعدر.

أگر ديسه‌ڭ:

"قدر بزى بويله باغلامش. حرّيتمزى سلب ايتمشدر. إنبساط و جولانه مشتاق اولان قلب و روح ايچون قدره ايمان بر آغيرلق، بر صيقنتى ويرمييور مى؟"

الجواب:

قطعا و أصلا!.. صيقنتى ويرمديگى گبى، نهايتسز بر خفّت، بر راحتلق و روح و ريحانى ويرن و أمن و أمانى تأمين ايدن بر سُرور، بر نور ويرييور. چونكه إنسان قدره ايمان ايتمزسه، كوچك بر دائره‌ده جزئى بر سربستيت، موقّت بر حرّيت ايچنده، دنيا قدر آغير بر يوكى، بيچاره روحڭ اوموزنده طاشيمغه مجبوردر. چونكه إنسان بتون كائناتله علاقه‌داردر. نهايتسز مقاصد و مطالبى وار. قدرتى، إراده‌سى، حرّيتى ميليوندن بريسنه كافى گلمديگى ايچون، چكديگى معنوى صيقنتى آغيرلغى، نه قدر مدهش و موحش اولديغى آڭلاشيلير. ايشته قدره ايمان، بتون او آغيرلغى قدرڭ سفينه‌سنه آتار، كمالِ راحت ايله، روح و قلبڭ كمالِ حرّيتيله كمالاتنده سربست جولاننه ميدان ويرييور. يالڭز نفسِ أمّاره‌نڭ جزئى حرّيتنى سلب ايدر و فرعونيتنى و ربوبيتنى و كيف مايشاء حركتنى قيرار. قدره ايمان او قدر لذّتلى، سعادتليدر كه، تعريف ايديلمز. يالڭز شو تمثيل ايله او لذّته و او سعادته بر إشارت ايده‌جگز. شويله كه: