صوڭره دڭزلرڭ ايچلرينه باقار، گورور كه: غايت گوزل و زينتلى و منتظم جوهرلرندن باشقه، بيڭلرجه چشيد حيواناتڭ إعاشه و إداره‌لرى و تولّدات و وفياتلرى او قدر منتظمدر· بسيط بر قوم و آجى بر صودن ويريلن أرزاقلرى و تعييناتلرى او قدر مكمّلدر كه، بِالبداهه بر قديرِ ذو الجلالڭ، بر رحيمِ ذو الجمالڭ إداره و إعاشه‌سيله اولديغنى إثبات ايدر.

صوڭره او مسافر، نهرلره باقار، گورور كه: منفعتلرى و وظيفه‌لرى و واردات و صرفياتلرى او قدر حكيمانه و رحيمانه‌در· بِالبداهه إثبات ايدر كه، ايرماقلر، پوڭارلر، چايلر، بيوك نهرلر، بر رحمٰنِ ذو الجلالى و الاكرامڭ خزينهِٔ رحمتندن چيقييورلر و آقييورلر. حتّى او قدر فوق العاده إدّخار و صرف ايديليورلر كه، "درت نهر جنّتدن گلييورلر." دييه روايت ايديلمش. يعنى· ظاهرى أسبابڭ پك فوقنده اولدقلرندن، معنوى بر جنّتڭ خزينه‌سندن و يالڭز غيبى، توكنمز بر منبعڭ فيضندن آقييورلر ديمكدر. مثلا: مصرڭ قومستاننى بر جنّته چويرن نيلِ مبارك· جنوب طرفندن، "جبلِ قمر" دينيلن بر طاغدن متماديًا كوچك بر دڭز گبى توكنمه‌دن آقييور. آلتى آيده‌كى صرفياتى طاغ شكلنده طوپلانسه و بوزلانسه، او طاغدن بيوك اولور. حالبوكه او طاغدن اوڭا آيريلان ير، مخزن، آلتى قسمندن بر قسم اولاماز. وارداتى ايسه· او منطقهِٔ حارّه‌ده پك آز گلن و صوصامش طوپراق چابوق يوتديغى ايچون مخزنه آز گيدن ياغمور، ألبته او موازنهِٔ واسعه‌يى محافظه ايده‌مديگندن، او نيلِ مبارك عادتِ أرضيه فوقنده بر غيبى جنّتدن چيقييور دييه روايتى، غايت معنيدار و گوزل بر حقيقتى إفاده ايدييور.

ايشته، دڭز و نهرلرڭ دڭزلر گبى حقيقتلرينڭ و شهادتلرينڭ بيڭدن بريسنى گوردى. و عمومى بِالإجماع دڭزلرڭ بيوكلگى نسبتنده بر قوّتله

﴿لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ﴾

دير و بو شهادته دڭزلر مخلوقاتى عددنجه شاهدلر گوسترر دييه آڭلادى. و دڭزلرڭ و نهرلرڭ عموم شهادتلرينى إراده ايده‌رك إفاده ايتمك معناسنده، برنجى مقامڭ دردنجى مرتبه‌سنده: