هم حيات، كائناتڭ تدبير و إداره‌سنده حكمفرما اولان رزق و رحمت و عنايت و حكمتى تضمّن ايدييور. گويا حيات اونلرى آرقه‌سنه طاقوب، گيرديگى يره چكييور. مثلا حيات بر جسمه، بر بدنه گيرديگى وقت· حكيم إسمى دخى تجلّى ايدر، حكمتله يوواسنى گوزلجه ياپوب تنظيم ايدر. عين حالده كريم إسمى ده تجلّى ايدوب، مسكننى حاجاتنه گوره ترتيب و تزيين ايدر. ينه عين حالده رحيم إسمنڭ جلوه‌سى گورونويور كه، او حياتڭ دوام و كمالى ايچون درلو درلو إحسانلرله تلطيف ايدر. ينه عين حالده رزّاق إسمنڭ جلوه‌سى گورونويور كه، او حياتڭ بقاسنه و إنكشافنه لازم مادّى، معنوى غدالرى يتيشديرييور. و قسمًا بدننده إدّخار ايدييور. ديمك حيات بر نقطهِٔ محراقيه حكمنده· مختلف صفات بربرى ايچنه گيرر، بلكه بربرينڭ عينى اولور. گويا حيات تماميله هم علمدر، عين حالده قدرتدر، عين حالده ده حكمت و رحمتدر و هكذا... ايشته حيات بو جامع ماهيتى إعتباريله شئونِ ذاتيهِٔ ربّانيه‌يه آيينه‌دارلق ايدن بر آيينهِٔ صمديتدر. ايشته بو سردندر كه: حىّ قيّوم اولان ذاتِ واجب الوجود، حياتى پك چوق كثرتله و مبذوليتله خلق ايدوب، نشر و تشهير ايدر. و هر شيئى حياتڭ أطرافنه طوپلاتديروب، اوڭا خدمتكار ايدر. چونكه حياتڭ وظيفه‌سى بيوكدر. أوت صمديتڭ آيينه‌سى اولمق قولاى بر شى دگل، عادى بر وظيفه دگل.

ايشته گوز اوڭنده هر وقت گورديگمز بو حدّ و حسابه گلمه‌ين يڭى يڭى حياتلر و حياتلرڭ أصللرى و ذاتلرى اولان روحلر، بردن و هيچدن وجوده گلمه‌لرى و گوندرلمه‌لرى، بر ذاتِ واجب الوجود و حىّ قيّومڭ وجوبِ وجودينى و صفاتِ قدسيه‌سنى و أسماءِ حسنىسنى· لمعاتڭ گونشى گوسترديگى گبى گوسترييورلر. گونشى طانيميان و قبول ايتمه‌ين آدم، ناصل گوندوزى طولديران ضيايى إنكار ايتمگه مجبور اولويور. اويله ده: حىّ قيّوم، محيى و مميت اولان شمسِ أحديتى طانيميان آدم، زمينڭ يوزينى بلكه ماضى و مستقبلى طولديران ذىحياتلرڭ وجودينى إنكار ايتملى و يوز درجه حيواندن آشاغى دوشملى. حيات مرتبه‌سندن دوشوب جامد بر جاهلِ أجهل اولمالى.