ايشته بو وضعيت بر قديرِ مطلق و بر حكيمِ رحيمڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه غايت قطعى و قوّتلى شهادت ايدر.

أى جغرافياجى أفندى! بونى نه ايله ايضاح ايدرسڭ؟ هانگى تصادف شو عجائبِ مصنوعات ايله طولو سفينهِٔ ربّانيه‌يى بر مشهرِ عجائب ياپه‌رق يگرمى درت بيڭ سنه بر مسافه‌ده، بر سنه‌ده سرعتله چويروب، اونڭ يوزنده ديزيلمش أشيادن هيچ بر شى دوشورمسين؟

هم زمينڭ يوزنده‌كى عجيب صنعتلره باق! عناصرلر، نه درجه حكمتله توظيف ايديلمشلر. بر قديرِ حكيمڭ أمريله زمين يوزنده‌كى رحمٰن مسافرلرينه ناصل گوزل باقييورلر، خدمتلرينه قوشويورلر.

هم عجيب و غريب صنعتلر ايچنده رنگارنك عجيب حكمتلى زمين يوزينڭ سيماسنده‌كى بو نقشلى چيزگيلره باق! ناصل سكنه‌لرينه أنهار و چايلرى، دڭز و ايرماقلرى، طاغ و تپه‌لرى، آيرى آيرى مخلوقلرينه و عبادينه لايق برر مسكن و وسائطِ نقليه ياپمش. صوڭره يوز بيڭلر أجناسِ نباتات و أنواعِ حيواناتيله كمالِ حكمت و إنتظام ايله طولديروب حيات ويره‌رك شنلنديرمك، وقت بوقت منتظمًا موت ايله ترخيص ايده‌رك بوشالتوب ينه منتظمًا "بَعْثُ بَعْدَ الْمَوْت" صورتنده طولديرمق· بر قديرِ ذو الجلالڭ و بر حكيمِ ذو الكمالڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه يوز بيڭلر لسانلرله شهادت ايدرلر.