برنجى پنجره

بِالمشاهده گورويورز كه: بتون أشيا، خصوصًا ذىحيات اولانلرڭ پك چوق مختلف حاجاتى و پك چوق متنوّع مطالبى واردر. او مطلبلرى، او حاجتلرى، اومماديغى و بيلمديگى و ألى يتيشمديگى يردن مناسب و لايق بر وقتده اونلره ويريلييور، إمداده يتيشديريلييور. حالبوكه او حدسز مقصودلرڭ أڭ كوچگنه او محتاجلرڭ قدرتى يتيشمز، أللرى اولاشماز. سن كنديڭه باق: ظاهرى و باطنى حاسّه‌لرڭ و اونلرڭ لوازماتى گبى ألڭ يتيشمديگى نه قدر أشيايه محتاجسڭ. بتون ذىحياتلرى كنديڭه قياس ايت. ايشته بتون اونلر، برر برر، وجودِ واجبه شهادت و وحدتنه إشارت ايتدكلرى گبى، هيئتِ مجموعه‌سيله، گونشڭ ضياسى گونشى گوسترديگى گبى، او حال و بو كيفيت، پردهِٔ غيب آرقه‌سنده بر واجب الوجودى، بر واحدِ أحدى، هم غايت كريم، رحيم، مربّى، مدبّر عنوانلرى ايچنده عقله گوسترر.

شيمدى أى منكِر جاهل و أى فاسق غافل! بو فعاليتِ حكيمانه‌يى، بصيرانه‌يى، رحيمانه‌يى نه ايله ايضاح ايده‌بيليرسڭ؟ صاغير طبيعتله مى، كور قوّتله مى، سرسم تصادفله مى، عاجز جامد أسبابله مى ايضاح ايده‌بيليرسڭ؟...

ايكنجى پنجره

أشيا، وجود و تشخّصاتلرنده، نهايتسز إمكانات يوللرى ايچنده متردّد، متحيّر، شكلسز بر صورتده ايكن، بردن بره غايت منتظم، حكيمانه اويله بر تشخّص وجهى ويريلييور كه· مثلا هر بر إنسانڭ يوزنده، بتون أبناىِ جنسندن هر بريسنه قارشى برر علامتِ فارقه، او كوچك يوزده بولونديغى و ظاهر و باطن طويغولريله كمالِ حكمتله تجهيز ايديلديگى جهتله، او يوز غايت پارلاق بر سكّهِٔ أحديت اولديغنى إثبات ايدر. هر بر يوز، يوزر جهتله بر صانعِ حكيمڭ وجودينه شهادت و وحدتنه إشارت ايتدكلرى گبى، بتون يوزلرڭ هيئتِ مجموعه‌سيله إظهار ايتدكلرى او سكّه، بتون أشيانڭ خالقنه مخصوص بر خاتم اولديغنى عقل گوزينه گوسترر.