أوت طاغلرده‌كى طاشلرڭ أنواعندن و مختلف خسته‌لقلره علاج اولان مادّه‌لرڭ أقسامندن و ذىحياته، خصوصًا إنسانلره چوق لازم و چوق متنوّع اولان معدنياتڭ أجناسندن و طاغلرى، صحرالرى چيچكلريله سوسلنديرن و ميوه‌لريله شنلنديرن نباتاتڭ أصنافندن هيچ بريسى يوقدر كه· تصادفه حواله‌سى ممكن اولميان حكمتلريله، إنتظاميله، حسنِ خلقتيله، فائده‌لريله.. خصوصًا معدنياتڭ طوز، ليمون طوزى، صولفاتو و شاپ گبى صورةً بربرينه بڭزه‌مكله برابر طادلرينڭ شدّتِ مخالفتيله.. و بِالخاصّه نباتاتڭ بسيط بر طوپراقدن چشيد چشيد أنواعلريله، آيرى آيرى چيچك و ميوه‌لريله، نهايتسز قدير نهايتسز حكيم، نهايتسز رحيم و كريم بر صانعڭ وجوبِ وجودينه بداهتله شهادت ايتدكلرى گبى· هيئتِ مجموعه‌سنده‌كى وحدتِ إداره و وحدتِ تدبير و منشأ و مسكن و خلقت و صنعتجه برابرلك و برلك و اوجوزلق و قولايلق و چوقلق و ياپيلمقده چابوقلق نقطه‌لرندن، او صانعڭ وحدتنه و أحديتنه شهادت ايدرلر.

هم ناصلكه طاغلرڭ يوزنده و قارننده‌كى مصنوعلر، زمينڭ هر طرفنده، هر بر نوع عين زمانده، عين طرزده، ياڭليشسز، غايت مكمّل و چابوق ياپيلمالرى و بر ايش بر ايشه مانع اولمادن، سائر نوعلر ايله برابر قاريشيق ايكن، قاريشديرمقسزين ايجادلرى· سنڭ ربوبيتڭڭ حشمتنه و هيچ بر شى اوڭا آغير گلمه‌ين قدرتڭڭ عظمتنه دلالت ايدر· اويله ده: زمينڭ يوزنده‌كى بتون ذىحيات مخلوقلرڭ حدسز حاجتلرينى، حتّى متنوّع خسته‌لقلرينى، حتّى مختلف ذوقلرينى و آيرى آيرى إشتهالرينى تطمين ايده‌جك بر صورتده، طاغلرڭ يوزلرينى و ايچلرينى منتظم أشجار و نباتات و معدنياتله طولديرمق و محتاجلره تسخير ايتمك جهتيله، سنڭ رحمتڭڭ حدسز گنيشلگنه و حاكميتڭڭ نهايتسز وسعتنه دلالت.. و طوپراق طبقاتى ايچنده، گيزلى و قراڭلق و قاريشيق بولونديغى حالده· بيله‌رك، گوره‌رك، شاشيرميه‌رق، إنتظامله، حاجتلره گوره إحضار ايديلمه‌لريله، سنڭ هر شيئه تعلّق ايدن علمڭڭ إحاطه‌سنه و هر بر شيئى تنظيم ايدن حكمتڭڭ بتون أشيايه شمولنه و علاجلرڭ إحضاراتى و معدنى مادّه‌لرڭ إدّخاراتيله ربوبيتڭڭ رحيمانه و كريمانه اولان تدابيرينڭ محاسننه و عنايتڭڭ إحتياطلى لطائفنه پك ظاهر بر صورتده إشارت و دلالت ايدرلر.