هم بعضًا شيطان، قلب اوستنده‌كى لمّه‌سى جهتنده جنابِ حق حقّنده فنا سوزلر سويلر. او آدم ظن ايدر كه· اونڭ قلبى بوزولمش كه، بويله سويله‌يور. تيتره‌يور. حالبوكه اونڭ تيتره‌مه‌سى و قورقماسى و عدمِ رضاسى دليلدر كه: او سوزلر، قلبندن گلمييور، بلكه لمّهِٔ شيطانيه‌دن گلييور ويا شيطان طرفندن إخطار و تخيل ايديلييور.

هم إنسانڭ لطائفى ايچنده تشخيص ايده‌مديگم بر ايكى لطيفه وار كه، إختيار و إراده‌يى ديڭله‌مزلر· بلكه ده مسئوليت آلتنه ده گيره‌مزلر. بعضًا او لطيفه‌لر حكم ايدييورلر، حقّى ديڭله‌مييورلر، ياڭليش شيلره گيرييورلر. او وقت شيطان او آدمه تلقين ايدر كه: "سنڭ إستعدادڭ حقّه و ايمانه موافق دگل كه، بويله إختيارسز باطل شيلره گيرييورسڭ. ديمك سنڭ قدرڭ، سنى شقاوته محكوم ايتمشدر." او بيچاره آدم، يأسه دوشوب، هلاكته گيدر.

ايشته شيطانڭ أوّلكى دسيسه‌لرينه قارشى مؤمنڭ تحصّنگاهى: محقّقينِ أصفيانڭ دستورلريله حدودلرى تعيّن ايدن حقائقِ ايمانيه و محكماتِ قرآنيه‌در. و آخرده‌كى دسيسه‌لرينه قارشى· إستعاذه ايله، أهمّيت ويرمه‌مكدر. چونكه أهمّيت ويردكجه، نظرِ دقّتى جلب ايتديروب بيور، شيشر. مؤمنڭ بويله معنوى ياره‌لرينه ترياق و مرهم، سنّتِ سنيه‌در.

يدنجى إشارت: سؤال:

معتزله إماملرى، شرّڭ ايجادينى شرّ تلقّى ايتدكلرى ايچون، كفر و ضلالتڭ خلقتنى اللّٰهه ويرمييورلر. گويا اونڭله اللّٰهى تقديس ايدييورلر. "بشر كندى أفعالنڭ خالقيدر" دييه ضلالته گيدييورلر. هم ديرلر: "بر گناهِ كبيره‌يى ايشله‌ين بر مؤمنڭ ايمانى گيدر. چونكه جنابِ حقّه إعتقاد و جهنّمى تصديق ايتمك، اويله گناهى ايشله‌مكله قابلِ توفيق اولاماز. چونكه دنياده غايت جزئى بر حپس قورقوسيله كندينى خلافِ قانون هر شيدن محافظه ايدن آدم، أبدى بر عذابِ جهنّمى و خالقڭ غضبنى نظرِ أهمّيته آلميه‌جق درجه‌ده بيوك گناهلرى ايشلرسه، ألبته ايمانسزلغه دلالت ايدر."