طاووق، اينك، كدى گبى سائر حيوانلرده، إنسانلرڭ اونلره ياپدقلرى إحسانلره قارشى شكران حسّى اولماديغى حالده، إنسانلرجه عزيز و مبارك عدّ ايديلمكده‌درلر. بونڭ أسبابى ايسه، كلبده حرص مرضى فضله اولديغندن أسبابِ ظاهريه‌يه اويله بر درجه إهتمام ايله ياپيشير كه، منعمِ حقيقيدن بتون بتون غفلتنه سبب اولور. بناءً عليه واسطه‌يى مؤثّر بيله‌رك مؤثّرِ حقيقيدن ياپديغى غفلته جزا اولارق نجس حكمنى آلمشدر كه طاهر اولسون. چونكه حكملر، حدلر گناهلرى عفو ايدر. و بيْن الناس تحقير ضربه‌سنى، غفلته كفّارت اولارق ييمشدر.

اوته‌كى حيوانلر ايسه، وسائطى بيلمييورلر و أسبابه او قدر قيمت ويرمييورلر. مثلا: كدى سنى سَور، تضرّع ايدر، سندن إحسانى آلنجه‌يه قدر. إحسانى آلدقدن صوڭره اويله بر طور آلير كه، صانكه آراڭزده معارفه يوقمش و كنديلرنده سڭا قارشى شكران حسّى ده يوقدر. آنجق منعمِ حقيقىيه شكران حسلرى واردر. چونكه فطرتلرى صانعى بيلير و لسانِ حاللريله عبادتنى ياپارلر. شعور اولسون اولماسين...

أوت كدينڭ "مير مير"لرى "يا رحيم! يا رحيم! يا رحيم"در.

نكته

ينه گوردم كه: أگر هر شى جنابِ حقّه إسناد ايديلمزسه، بر آنِ واحدده، غيرِ متناهى إلٰهلرڭ إثباتى لازم گلير. و بتون ذرّاتِ كائناتدن داها چوق اولان شو إلٰهلرڭ هر بريسى، بتون إلٰهلره هم ضد، هم مِثل اولماسى لازم گلييور. و عين زمانده، هر بريسى، بتون كائناته ألنى اوزاتمش تصرّفاتده بولونويور گبى بر وضعيت آلماسى لازم گلير. مثلا: بال آريسينڭ بر فردينى يارادان بر قدرتڭ حكمى، بتون كائناته جارى و نافذ اولماسى لازمدر. زيرا، او بال آريسى كائناتڭ عنصرلرينه نمونه‌در، أجزاسنى كائناتدن آلييور. حالبوكه وجود ساحه‌سنده محل و مقام، يالڭز و يالڭز واجب الأحده مخصوصدر. أگر أشيا كندى نفسلرينه إسناد ايديليرسه، هر بر ذرّه‌يه بر الوهيت لازمدر. مثلا: آياصوفيه‌نڭ بانيسى إنكار ايديلديگى تقديرده، هر بر طاشى بر معمار سنان اولماسى لازم گلييور. اويله ايسه كائناتڭ صانعه اولان دلالتى، كندى نفسنه اولان دلالتندن داها واضح، داها ظاهر، داها أولادر.