أرضه باق نه سويله‌يور؟ سما ايله آرالرنده آليش ويريشى بولونديغى ايچون "بنى خلق ايده‌بيلن، آنجق مجموعِ كائناتى خلق ايدن ذاتدر." دييور. چونكه آرالرنده تساند واردر.

اوننجى لمعه:

آرقداش! حيات و إحيا و ذوى الحيات ايله هر بر جزء و جزئىيه و هر بر كلّ و كلّىيه و كائناتڭ هيئتِ مجموعه‌سنه ضرب ايديلن توحيد خاتملرندن بر قسم مثاللرى، مذكور بياناتدن آڭلاشيلدى. شيمدى ديڭله! أنواع و كلّيات اوستنه وضع ايديلن وحدانيت سكّه‌لرندن بر دانه‌يى ذكر ايده‌جگز. شويله كه:

تك بر ثمره ايله ثمره‌دار شجره‌نڭ ياراديليشلرنده‌كى صعوبت و سهولت بردر. چونكه ايكيسى ده بر مركزه باقار، بر قانونه باغليدر، تربيه و كيفيتلرى بردر. معلومدر كه، مركزڭ إتّحادى، قانونڭ وحدتى، تربيه‌نڭ وحدانيتى سايه‌سنده كلفت، مشقّت، مصرف آزالير و اويله بر قولايلق حاصل اولور كه، پك چوق ثمره‌لرى اولان بر آغاج يدِ واحده، تك بر ثمره‌نڭ ياپيليشى ده أيادئِ كثيره‌يه توديع ايديلديگى زمان، هر ايكى طرفڭ ياپيليشلرى سهولتجه بر اولور. و آرالرنده ياراديليشجه فرق يوقدر. چوق آدملر طرفندن ياپيلان بر ثمره‌نڭ تربيه‌سى ايچون لازم اولان جهازات و آلات و أدوات و سائره، بر آدم طرفندن ياپيلان ثمره‌دار شجره‌نڭ تربيه و ياپيلماسى ايچون ده عينًا او قدر مالزمه لازمدر. يالڭز كيفيتجه فرق اولابيلير. مثلا:

بر اوردو عسكره ياپيلان ألبسه تداركى ايچون نه قدر آلات، أدوات و ماكينه لازمدر· بر نفرڭ ألبسه‌سى ايچون ده او قدر آلات و أدوات لازمدر. و كذا بر كتابڭ بيڭ نسخه‌سيله بر نسخه‌سنڭ اجرتى مطبعه‌جه بردر. بعضًا ده تك بر نسخه‌نڭ طبعى داها فضله بر اجرته تابع طوتولور. بوڭا قياسًا، بر مطبعه‌يى بيراقوب چوق مطبعه‌لره باش وورولورسه، بر قاچ قات فضله اجرتلرڭ ويريلمسى لازم گلير. أوت كثرت وحدته إسناد ايديلمديگى تقديرده، وحدتى كثرته إسناد ايتمك مجبوريتى حاصل اولور. ديمك، طاغنيق بر نوعڭ ايجادنده‌كى سهولتِ خارقه، وحدت و توحيد سرّينه باغليدر.