خلاصه:

إنسان سطحى و غيرِ قصدى بر نظرله باطل و محال بر شيئه باقديغى زمان، حقيقى علّتنى بولاماديغى تقديرده، چار ناچار صحّتنه ويا إنكارينه قائل اولمقله قبول ايتمه‌سى إحتمالى واردر. فقط طالب و مشترى صفتيله قصدًا و بِالذّات دقّتله باقه‌جق اولورسه، اونلرڭ حكَميات ديدكلرى او باطل مسئله‌لردن هيچ بريسنى ده قبول ايتمز. آنجق بتون سياسيلرڭ حكمتنى و حكمانڭ عقللرينى ذرّه‌لرده فرض ايتمكله أبلهانه قبول ايدر.

س – اونلرڭ دائما إفتخارله بحث ايتدكلرى طبيعت، نواميس و قوٰى نه‌در كه، كنديلرينى اونلرله إقناعه چاليشييورلر؟

ج – طبيعت ديدكلرى شى، بر مطبعه‌در، طابع دگلدر. طابع، آنجق قدرتدر. قانوندر، قوّت دگلدر. قوّت آنجق قدرتده‌در. ياخود ناصلكه بيلديگمز شريعت، إنسانلردن صدور ايدن أفعالِ إختياريه‌يى بر نظام و بر إنتظام آلتنه آلوب تحديد ايدن قاعده‌لرڭ خلاصه‌سيدر ويا دولتڭ ايشلرينى تنظيم ايدن نظاملرڭ، دستورلرڭ، قانونلرڭ مجموعه‌سيدر. كذالك طبيعت دينلن شى ده، عالمِ شهادتڭ عضولرندن و أجزالرندن صدور ايدن أفعال آراسنده بر نظام و بر إنتظامى ايقاع ايدن إلٰهى بر شريعتِ فطريه‌در. بناءً عليه شريعت ايله دولت نظامى، معقول و إعتبارى أمرلردن اولدقلرى گبى· طبيعت دخى إعتبارى بر أمر اولوب، خلقتده يعنى ياراديليشده جارى اولان عادت اللّٰهدن عبارتدر. امّا طبيعتڭ بر موجودِ خارجى اولديغنى توهّم ايتمك، بر فرقه عسكرڭ، إدمان و تعليم أثناسنده ياپدقلرى او منتظم حركتلرينى گورن بر وحشينڭ، "آرالرنده‌كى او نظامى إداره ايدوب بربريله باغلايان ايپ گبى بر شى موجوددر" دييه وحشيجه ايتديگى وهمه بڭزر. بناءً عليه وجدانى و عقلى وحشى اولان بر آدم، سطحى و تبعى بر نظرله، دوام و إستمرارينى محافظه ايدن طبيعتڭ مؤثّر بر موجودِ خارجى اولديغنه إحتمال ويره‌بيلير. خلاصه: طبيعت، اللّٰهڭ صنعتى و شريعتِ فطريه‌سيدر. نواميس ايسه، اونڭ مسئله‌لريدر. قوٰى دخى، او مسئله‌لرڭ حكملريدر.