ve kuvvet-i hissiyat, mazarrat-ı mütevehhimeye karşı sed çeker.

Sâlisen:

Düvel-i İslâmiyede velev nadiren olsun gayr-ı müslim, askerlikte istihdam olunmuştur. Yeniçeri Ocağı buna şahiddir.

.........

S- Eskiden İslâmlar zengin, onlar fakir idiler. Şimdi her yerde kaziye bilakistir. Hikmeti nedir?

C- İki sebebi biliyorum:

Birincisi:

لَيْسَ لِْ۫لاِنْسَانِ اِلَّا مَا سَعٰى

olan ferman-ı Rabbanîden müstefad olan meyelan-ı sa'y ve

اَلْكَاسِبُ حَبِيبُ اللّٰهِ

olan ferman-ı Nebevîden müstefad olan şevk-i kesb, bazı telkinat ile o meyelan kırıldı ve o şevk de söndü. Zira i'lâ-yı kelimetullah şu zamanda maddeten terakkiye mütevakkıf olduğunu bilmeyen; ve dünya

مِنْ حَيْثُ هِىَ مَزْرَعَةُ اْلاٰخِرَةِ

cihetiyle kıymetini takdir etmeyen; ve kurûn-u