su olup, nizamı garib, imtizacat-ı kimyeviyesi size meçhul olduğuna işarettir.

فَاَخْرَجَ

deki

ف

, müddet ve mühlet olmaksızın takibi ifade eder. Buna binaen semeratın ihracı, yağmurun inzali akabinde bir müddet ara vermeden husule gelmesi lâzımdır. Halbuki ihrac ile inzal arasında hayli bir zaman vardır. Öyle ise

اَخْرَجَ , اَنْزَلَ

ye atf değildir. Ancak inzali takib eden fiillerin silsilesi ortadan kaldırılarak, o fiillerin neticesi hükmünde olan

اَخْرَجَ , اَنْزَلَ

ye atfedilmiştir. Takdir-i kelâm şöyle olsa gerektir:

وَ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَاهْتَزَّتِ الْاَرْضُ وَ رَبَتْ وَ اَخْضَرَتْ وَ اَنْبَتَتْ فَاَخْرَجَ بِه۪ مِنَ الثَّمَرَاتِ

Bu itibarla inzali takib eden

اِهْتَزَّتْ

fiilidir.

ف

nin de asıl mevkii,

اِهْتَزَّتْ

dir.

بِه۪

deki

ب

harfi, sebebiyet ile karışık ilsak manasınadır. Yani: Su, semeratın husulüne sebeb olduğu gibi, semerata mülsak, karışık, yapışık olduğundan da, semeratın taravet ve tazeliğini muhafazaya vesiledir.

مِنَ الثَّمَرَاتِ

deki

مِنْ

, beyan ile karışık ibtidayı ifade eder. Bu itibarla

اَخْرَجَ

ye mef'ul olamaz. Ancak sâmiin fehmine göre tayin edilen mef'ulü mukadderdir.

مِنَ الثَّمَرَاتِ

ise, o mef'ule beyandır. Takdir-i kelâm

فَاَخْرَجَ بِه۪ اَنْوَاعًا مِنَ الثَّمَرَاتِ

şeklindedir.

Nekre olarak

رِزْقًا

nın zikredilmesi, bu rızkın nereden ve ne ile husule